Saska Kępa, dzisiaj oddalona o 10 minut jazdy tramwajem od ścisłego centrum, jeszcze 100 lat temu była dziką łąką, zalewaną na wiosnę przez Wisłę. Pierwszą jaskółką cywilizacji był budowany w latach 1905-1914 tzw. III Most (obecnie most Poniatowskiego) oraz organizowany od 1905 roku Park Skaryszewski.
Saska Kępa została włączona w granice Warszawy w 1916 roku. Rok wcześniej dopiero co oddany most został wysadzony w powietrze. Jego odbudowa trwała aż do 9 sierpnia 1925 roku i właśnie ta data wyznacza początek komunikacji miejskiej na Saskiej Kępie.
Odbudowanym mostem księcia Józefa Poniatowskiego na Saską Kępę przejechały dwie linie tramwajowe: 7 z Opaczewskiej na Radzymińską oraz 12 z placu Zbawiciela na Dworzec Wschodni. 1 listopada 1925 r. dołączyła jeszcze nowa linia 24 z placu Trzech Krzyży do wybudowanej właśnie pętla na na dalekim Gocławku, a od 24 stycznia 1926 r. linia okrężna M (‘Mosty’). Tramwaje jadące z mostu Poniatowskiego skręcały w lewo w al. Zieleniecką, zahaczając tylko o Saską Kępę, na której wytyczano dopiero siatkę ulic i wznoszone pierwsze domy. Dopiero 1 czerwca 1942 r. uruchomiono linię 27 jadącą z Ochoty prosto aleją Waszyngtona na Gocławek. Na tym zakończyła się ekspansja komunikacji szynowej na opisywanym terenie, a dalsze zmiany w tej trakcji wiązały się jedynie ze zmianami numerów linii kursujących przez rondo Waszyngtona.
Pierwszym autobusem na Saskiej Kępie była uruchomiona w czerwcu 1934 roku bezimienna linia autobusowa z ronda Waszyngtona przez al. Waszyngtona do placu Szembeka na Grochowie, kursująca raptem niecały rok. Na stałe autobusy zagościły na Kępie wraz z uruchomieniem od 1 sierpnia 1935 roku linii S jadącej od tramwajów na rondzie Waszyngtona przez Francuską i Zwycięzców do Wału Miedzeszyńskiego. We wrześniu 1936 r. linia S została wydłużona do ul. Wersalskiej, a na początku 1937 r. wyruszała już z Nowego Światu. Drugą linią była uruchomiona 16 sierpnia 1938 r. linia K z Nowego Światu przez most Poniatowskiego i al. Waszyngtona do placu Szembeka. Funkcjonowanie obu linii przerwał we wrześniu 1939 r. wybuch wojny.
W pierwszych powojennych miesiącach transport opierał się głównie na ciężarówkach. Już 26 maja 1945 r. uruchomiono linię K na trasie z placu Przymierza na Kawęczyńską, jednak po dwóch miesiącach, chwilę potem jak przez most pontonowy została skierowana do Śródmieścia, linia została zawieszona z powodu złego stanu taboru. Pierwszy powojenny tramwaj na Saską Kępę przejechał 22 lipca 1946 r. odbudowanym mostem Poniatowskiego. Linia 24 połączyła plac Trzech Krzyży z Wiatraczną.
Regularna powojenna komunikacja autobusowa ruszyła 24 sierpnia 1946 r. pod postacią linii P kursującej na trasie pl. Unii Lubelskiej - plac Przymierza. 18 maja 1947 r. linia została wydłużona do pętli przy ul. Wersalskiej, a w okresie letnim kursowała do plaż przy Wale Miedzeszyńskim. 16 maja 1948 r. uruchomiono dwie linie łączące Grochów (pl. Szembeka) przez al. Waszyngtona ze Śródmieściem: E do Hotelu Polonia i K do Pomnika Kopernika. 15 maja 1949 r. zmieniono im numery na 102 i 103 (zlikwidowana już 2.06.1949 po wydłużeniu tramwaju 24 do Gocławka), natomiast linia P została przemianowana na 117 i od tej pory do dziś numer ten nierozłącznie jest związany z Saską Kępą.
Przebiegająca wzdłuż al. Waszyngtona najkrótsza trasa łącząca Śródmieście z Grochowem od początku była bardzo obciążonym ciągiem komunikacyjnym. Już 1 lutego 1950 r ruszyła wspomagająca linia autobusowa 102-bis na trasie Śródmieście - Gocławek 30 października 1950 r. trzeba było uruchomić linię tramwajową 24-bis na trasie Staszica - Gocławek, a 15 kwietnia 1953 r. skierować przez Waszyngtona dodatkową linię o numerze 23 (pl. Trzech Krzyży - Wiatraczna). Od 1 stycznia 1954 r. zastąpiła ją linia 8 jadąca do Wiatracznej przez al. Zieleniecką i Grochowską, a wracająca przez Waszyngtona.
1 września 1954 r. w ramach reformy układu linii na al. Waszyngtona wróciła linia 23, na wiele lat łącząc Gocławek z Rakowiecką. Zastąpiła ona linię 24-bis. 20 marca 1955 r. zlikwidowano wspomagającą przeciążone tramwaje linię 102-bis (Marchlewskiego - Gocławek), za to 1 stycznia 1956 r. na Waszyngtona wróciła linia 24-bis (pl. Grzybowski - Wiatraczna), którą na koniec tego samego roku zastąpiła linia 17 łącząc Wiatraczną z Bielanami.
30 września 1956 r. do linii 102 w al. Waszyngtona dołączyła nowa linia 135 obsługująca południowe rejony Grochowa. Połączyła ona rondo Waszyngtona z placem Szembeka i Olszynką Grochowską przez Międzyborską, Poligonową, Ostrobramską i Zamieniecką.
W 1951 roku przyłączono do Warszawy znaczne obszary podmiejskie. Granica administracyjna przebiegająca dotąd tuż za ostatnimi domami Saskiej Kępy oddaliła się o kilkanaście kilometrów na południowy wschód. Do nowych dzielnic położonych wzłuż Wału Miedzeszyńskiego uruchomiono 15 kwietnia 1953 roku nową linię 113 kursującą na trasie pl. Trzech Krzyży - most Poniatowskiego - Jakubowska - Wał Miedzeszyński - Osiedle Las, wydłużoną następnie do Falenicy i Błot. Od 1 lipca 1957 roku linia 113 zaczynała bieg na rondzie Waszyngtona (od strony Parku Skaryszewskiego), a 30 października 1958 r. podzielono ją na dwie linie: 113 do Błot i 146 do Falenicy. Do czasu przebudowy ronda w 1968 roku autobusy obu linii do Wału dojeżdżały ulicą Jakubowską, na którą możliwy był wjazd z ronda. Na ulicy Francuskiej do linii 117 dołączyła od 21 lipca 1959 roku nowa linia 147, kursująca na trasie al. Zieleniecka - Zerzeń.
1 marca 1958 r. na ul. Waszyngtona pojawił się pospieszny autobus. Linia C pospiesznie przemykała przez Saską Kępę zatrzymując się zawsze jedynie na rondzie Waszyngtona.
Pod koniec lat pięćdziesiątych niemal niezabudowaną dotąd wschodnią część Saskiej Kępy, leżącą pomiędzy ulicą Saską i Międzynarodową, pokryły bloki nowego osiedla mieszkaniowego. Konieczna stała się poprawa komunikacji w tym rejonie. 8 marca 1959 r. linia 117 po raz pierwszy zyskała swojego szczytowego klona w postaci linii 317 (Krucza - Wersalska), 25 października 1960 r. na Waszyngtona pojawiła się kolejna linia tramwajowa - 9, łącząca Ochotę z Wiatraczną. Najważniejszym jednak wydarzeniem było doprowadzenie linii przez ul. Saską i Zwycięzców do pętli przy ul. Międzynarodowej (tu wówczas kończyła się zabudowa). Nowa linia otrzymała wolny wówczas numer 111 i do dziś jest kręgosłupem komunikacyjnym dzielnicy.
Tymczasem Saska Kępa rozbudowywała się dalej na południe. Nowe osiedle bloków powstało wzdłuż ulicy Brazylijskiej. 1 września 1963 r. linia 111 w drodze do pętli przy Międzynarodowej zaczęła jeździć jednokierunkowo tą ulicą, a od 28 września tego roku - już w obydwu kierunkach. Jednocześnie powstała na bazie 317 linia 117-bis od 2 września 1963 r. pojechała od Francuskiej przez Zwycięzców do Saskiej, po czym przez al. Stanów Zjednoczonych wróciła do Paryskiej. 1 stycznia 1964 r. 117-bis przenumerowano z powrotem na 317 i przywrócono przebieg ul. Paryską.
27 września 1964 r. kursującą jednokierunkowo przez Waszyngtona linię 8 wycofano całkowicie na Grochowską. Ruszyła za to linia 9-bis w godzinach porannych dowożąca najpierw robotników na Grochowską, a wracając zabierająca pasażerów z Waszyngtona do Śródmieścia. Po południu najpierw odwoziła ludzi na Waszyngtona, a wracając Grochowską zabierała robotników z PZO, WSK i Wedla (22 Lipca).
24 stycznia 1965 r. ruszyła nowa linia autobusowa 158 łącząca Śródmieście z Zamieniecką przez al. Waszyngtona.
24 marca 1968 r. uznano wyższość klasy robotniczej zatrudnionej w fabrykach na Kamionku zabierając linię 135 z Waszyngtona i kierując ją ul. Grochowską. W ten sposób pobawiono Saską Kępę połączenia z centrum Pragi. Tego samego dnia linię 146 wycofano z Wału Miedzeszyńskiego i skierowano przez Saską Kępę i al. Zieleniecką do Dworca Wschodniego. 30 czerwca 1968 r. zlikwidowano linię 9-bis. Zamiast niej na Waszyngtona pojawiła się funkcjonująca niemal do dziś linia 22.
Przełom lat 60. i 70. to niesłychana nobilitacja komunikacyjna Saskiej Kępy. 2 stycznia 1967 r. do pętli przy Wersalskiej dotarła nowa linia pospieszna K. 19 marca 1967 r. uruchomiono także linię J kursującą przez Waszyngtona. 12 października 1969 r. z powodu likwidacji skrętów na skrzyżowaniu Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich likwidacji uległa linia 23 (Gocławek - Służew). Jej miejsce zastąpił częściowo nowy autobus 168 łączący Rakowiecką z pętlą na Zwycięzców - dojechał do niej przez Francuską, Zwycięzców, Saską, Brazylijską i Międzynarodową. Przejął on również funkcje zlikwidowanej linii 317.
5 kwietnia 1970 r. prawdopodobnie z powodu przebudowy infrastruktury podziemnej skierowano linię 111 w kierunku Śródmieścia od Saskiej przez Walecznych i Francuską. Taki stan rzeczy trwał przez następnych kilkanaście lat.
Na początku lat siedemdziesiątych wybudowano wzdłuż ulicy Międzynarodowej osiedle 10-piętowych bloków-mrówkowców. Dla zaspokojenia zwiększonych potrzeb przewozowych w tym rejonie od 13 września 1971 do 23 lipca 1974 r. funkcjonowała na ul. Waszyngtona wspomagająca linia 358. Ponadto 16 stycznia 1972 r. do pętli na Zwycięzców dojechała trasą 168 linia pospieszna K.
Rozbudowa Saskiej Kępy posuwała się dalej. Na początku lat siedemdziesiątych, za powstającą właśnie Trasą Łazienkowską, na terenie tzw. Kępy Gocławskiej, zaczęto budować Osiedle Ateńska (wówczas Osiedle Kopernika). Do jego obsługi jako pierwszą wydłużono 20 grudnia 1973 r. linię 117 od Wersalskiej przez Brukselską, Ateńską i Egipską do pętli przy Afrykańskiej. Była to wówczas jedyna możliwość dojazdu w ten rejon.
Znaczące zmiany w układzie komunikacyjnym Saskiej Kępy przyniosło oddanie do użytku 23 lipca 1974 r. biegnącej aleją Stanów Zjednoczonych Trasy Łazienkowskiej. Dzięki przystankom przy Saskiej i Międzynarodowej kursujące nią z Grochowa do Śródmieścia linie autobusowe przejęły dużą część zadań realizowanych dotychczas przez istniejące linie. Na nową arterię przeniesiono linie pospieszne J i K. Linia 168 radykalnie zmieniła trasę - jadąc Trasą z Mokotowa zjeżdżała na Wał Miedzeszyński, następnie przez Zwycięzców, Saską (nowym wiaduktem), Egipską dojeżdżała do Afrykańskiej. Na Saskiej Kępie pojawiła się też linia 138 łącząca plac Konstytucji z Utratą przez Trasę Łazienkowską, Zwycięzców i Francuską.
Otwarcie Trasy Łazienkowskiej zamknęło pewien etap rozwoju komunikacji miejskiej na Saskiej Kępie. Od tamtego czasu większość przebiegających tędy linii ma charakter przelotowy, a wszelkie zmiany w układzie linii mają swoje przyczyny poza dzielnicą. Z późniejszych zmian o znaczeniu lokalnym należy jeszcze wymienić m.in. wydłużenie 30 września 1979 r. linii 111 przez Saską i Egipską do Afrykańskiej oraz skierowanie 23 maja 1982 r. linii 147 od Paryskiej przez Brukselską, Ateńską i Egipską.
W latach 70. na Saską Kępę zawitał nowy typ linii - linie przyspieszone. Pierwszą była linia 402 dublująca w godzinach szczytu linię 102. W pierwszej fazie, od 2 września 1974 r. do początku lat 80. na odcinku Nowy Świat - Podskarbińska nigdzie się nie zatrzymywała. Potem dodano przystanek przy rondzie Waszyngtona. 22 listopada 1976 r. uruchomiono linię 438 kursującą po trasie 138. Na Saskiej Kępie wyznaczono jej dwa przystanki - przy rondzie Waszyngtona i przy Obrońców. 24 kwietnia 1983 r. ruszyła trzecia linia przyspieszona 411 łącząca Gocław z Dworcem Centralnym. Również i ta linia w pierwszych latach miała charakter niemal ekspresowy zatrzymując się jedynie przy Afrykańskiej i przy Stacji Krwiodawstwa.
15 stycznia 1983 r. na Saskiej Kępie po raz pierwszy pojawiła się jedna z najważniejszych obecnie lokalnych linii. Linia 123 rozpoczynająca wówczas bieg na Wiatracznej dotarła przez Gocław, Egipską, Saską i Brazylijską do pętli przy Zwycięzców. Początkowo jej podstawowym celem był dowóz do szkół uczniów z Gocławia.
Pierwsza połowa lat 80. stała pod znakiem budowy magistrali ciepłowniczej pod ul. Saską. W tym czasie linia 111 kursowała objazdem przez Francuską i Zwycięzców. Gdy prace na ul. Saskiej rozszerzyły się na jej południowy odcinek objazdami zaczęły też jeździć linie 168 i 411 (m.in. przez Międzynarodową). Z kolei w latach 1985-1989 trwał remont mostu Poniatowskiego. W tym czasie jedynym tramwajem na ul. Waszyngtona pozostawała 9-tka łącząca Gocławek z Okęciem przez most Śląsko-Dąbrowski. Kursowała również zastępcza linia 196 na trasie Wiatraczna - Plac Narutowicza.
Historia komunikacji miejskiej na Saskiej Kępie kończy swój najważniejszy etap 24 lutego 1990 r. Wówczas to linia 123 została od Zwycięzców wydłużona do Dworca Wschodniego (do 25 maja 1991 przez Francuską, odtąd przez Saską). Jednocześnie linia 117 została wydłużona z Afrykańskiej na Gocław. Tym samym z mapy miasta zniknęły ostatnie dwa krańce położone na Saskiej Kępie i wszystkie linie zyskały charakter przelotowych.
Zdjęcia historyczne pochodzą z archiwalnych numerów tygodnika 'Stolica'. Udostępnił Michał Maurycy Mazurkiewicz.
