FAQsłowniczek terminologii fachowej lub potocznej oraz skróty używane w komunikacji miejskiej
Dlaczego ZTM kupi nowe autobusy?
ZTM czyli Zarząd Transportu Miejskiego nie kupi nigdy nowych autobusów, chyba że do wożenia pracowników na grzyby ;-), gdyż nie jest firmą przewozową i bezpośrednio nie wozi pasażerów. Wprowadzony na początku lat 90. model komunikacji przewiduje funkcjonowanie zarządu jako komórki organizacyjnej podległej samorządowi i zlecającej przewozy firmom przewozowym takim jak Tramwaje Warszawskie, Miejskie Zakłady Autobusowe czy Connex.
Dlaczego czasem przy nazwach zajezdni stosuje się literę 'R' i numer, a czasami 'T'? Czy te oznaczenia są równoznaczne?
Obecne kryptonimy zajezdni powstały po reorganizacji struktur MZK Warszawa pod koniec lat sześćdziesiątych. Wówczas to poszczególnym komórkom organizacyjnym nadawano oznaczenie literowo-cyfrowe. Litera oznaczała pion organizacyjny jakiemu podlegała komórka (R - ruchowy, T - techniczny, E - ekonomiczny itp.). Wszystkie zajezdnie otrzymały oznaczenia od R-1 wzwyż. 1 czerwca 2001 roku zreformowano struktury MZA i podzielono dotychczasowe Zakłady Eksploatacji Autobusów na dublujące się twory: Oddziały ds. Utrzymania Taboru (T) oraz ds. Ruchu (R). Oddziały T zajmują się utrzymaniem taboru autobusowego i zaplecza technicznego, natomiast oddziały R - przewozami na zlecenie ZTM i organizacją pracy kierowców;
W Tramwajach Warszawskich nadal obowiązuje podział na ZET - Zakłady Eksploatacji Tramwajów z numeracją poprzedzona literą 'R'
Widziałem krótkiego ikarusa o numerze '623', ale wyglądał inaczej od solówek z numeracją trzcyfrową. Co to za egzemplarz?
Jest to Ikarus 260.73A z 1993 roku, a więc analogiczny do innych egzemplarzy, których numer zaczyna się od 63. Do 1997 roku wóz ten nosił numer 6330, następnie został oddelegowany do Ośrodka Szkolenia Kierowców, gdzie nadano mu numer 9057. W 1999 roku podjęto decyzję o przywróceniu wozu 9057 do ruchu liniowego. Przydzielono go do zakładu Inflancka. Ponieważ bezmyślny urzędnik MZA nadawał mu nowy numer zza biurka i nie zdawał sobie w ogóle sprawy jaki to autobus, oznaczył go pierwszym wolnym numerem z zakresu dla starych Ikarusów czyli 2, zamiast 6355. Oczywiście błędu nigdy nie naprawiono, gdyż "MZA nie popełnia błędów". Po likwidacji zajezdni Inflancka przeniesiono go na Kleszczową, gdzie dostał numer również z zakresu "lewarków".
Widziałem krótkiego jelcza bardzo dziwnie pomalowanego na biało z czerwonymi paskami. Co to było?
To tzw. Biała dama - prototypowy Jelcz M121M ze starą stylistyką ścian czołowej i tylnej oraz ze zmodyfikowanymi kloszami lamp czołowych. Zakupiony z funduszy PFRON i gminy Konstancin-Jeziorna do realizacji przewozu osób niepełnosprawnych, poźniej przekazany MZA do obsługi pierwszej w pełni niskopodłogowej linii 700 łączącej Warszawę z Konstancinem. Przez siedem lat miał konstanciński numer rejestracyjny WFB....
Co oznacza ten mały numerek za przednią szybą w autobusie lub przy pierwszych drzwiach w w tramwaju?
Jest to numeracja brygad (patrz słowniczek). Każda brygada ma nadany kolejny numer. W zależności od charakteru brygad może on być poprzedzony dodatkowymi znakami - 0, M, C, D. W dzień powszedni numery nadaje się kolejno dla brygad całodziennych, a potem dla dodatków i maratonów. W święto obowiązuje kolejna numeracja niezależnie od charakteru brygady (np. 1 2 M3 4).
Co oznaczają małe literki lub cyferki umieszczone na klapie przedniej większości autobusów?
Jest to oznaczenie sektoru postojowego, do którego przypisany jest konkretny autobus.
Dlaczego widziałem autobus z zajezdni "Woronicza" wjeżdżający na teren zajezdni "Ostrobramska"?
Każdy autobus musi przechodzić obowiązkowe badania techniczne wiążące się z przedłużeniem ważności dowodu rejestracyjnego. Stanowiska do takich badań (Stacje Kontroli Pojazdów z zezwoleniem właściwego organu) są tylko na trzech zajezdniach, stąd tabor z innych oddziałów "wizytuje" te zajedznie najczęściej w celu wykonania tych badań.
Kiedy będą otwarte kolejne odcinki metra?
Optymistyczne plany zakładają rychłe otwarcie końcowego odcinka do Młociny. Zaś plany budowy drugiej linii metra stanęły pod dużym znakiem zapytania.
Jakie zmiany tras szykują się po otwarciu stacji metra Młociny?
ZTM opublikował niedawno projekt zmian, jednak nie wiadomo w jakim stopniu zostanie on zrealizowany.
Dlaczego autobusiarze jak i tramwajarze widząc biegnącą osobę, która chce zdążyć na dany pojazd bezczelnie zamykają (często dosłownie: przed samym nosem) drzwi?
Prowadzących pojazdy obowiązuje rozkład i nie mogą czekać na wszystkich. Dobra rada: przyjść na przystanek trochę wcześniej.
Co to było: żółty autobus, z tyłu napis, brak tylnych świateł i tylnej szyby? Konał w R-10
To któryś z aktualnie kasowanych pojazdów. Pełna lista wozów odstawionych w ostatnich tygodniach znajduje się tu.
Jak skontaktować się z warszawskim fanklubem komunikacji miejskiej?
Spotkania KMKM odbywają się w pierwszy i trzeci piątek miesiąca w biurowcu zajezdni tramwajowej Mokotów przy ul. Woronicza 29 - początek spotkań o 17:00.
Może oprócz informacji o historii ZTM podadzą Państwo adresy punktów, w których można kupić bilety miesięczne? Na ul. KEN przy HIT jest taki punkt, ale brak w nim biletów miesięcznych na okaziciela!
Zły adres. -> strony ZTM
Chciałbym się dowiedzieć, czy istnieje możliwość podjęcia pracy motorniczego w Tramwajach Warszawskich. Jeśli tak to jakie trzeba spełnić warunki, lub gdzie można szukać na ten temat informacji?
Na pewno nie tu, bo to nie jest oficjalna strona Tramwajów Warszawskich.
Chciałbym się dowiedzieć czy są jeszcze organizowane kursy na motorniczego? A także czy na kierowcę autobusu.
Tak. Ale bez gwarancji zatrudnienia.
Kiedy aktualizacja?
Za chwilę.
Jak mogę dodać zdjęcia do galerii Przegubowca?
Galeria Przegubowca jest ekskluzywnym miejscem gdzie swoje fotki prezentują najlepsi autorzy zdjęć komunikacyjnych w Warszawie. Wejść do kręgu autorów jest niezwykle trudno, przydatny jest wcześniejszy staż w galerii TWB. Niemniej można próbować prosić przysyłając próbkę swojej twórczości. A nuż się uda i coś zachwyci redakcję.
Czy są jakieś linie, które mogą w najbliższym czasie zostać skasowane?
Z pewnością.
Kiedy w Warszawie powstanie Muzeum Komunikacji?
Pewne prace koncepcyjne podjął KMKM, ale póki co nie ma widoków na to.
Kiedy zostanie wydana Monografia Autobusów Warszawskich?
Już została wydana. Do nabycia w dobrych księgarniach a także w redakcji. Więcej informacji tu.
Co stało się z kierowcą, który zawsze jeździł na linii 801 na brygadzie 08 nr autobusu 2432? Od jakiegoś czasu nie pojawia się na w/w linii.
Widocznie teraz jeździ na innej. Kierowcy nie są na stałe przypisani do jednej linii i brygady (z bardzo nielicznymi wyjątkami)
Czy jest możliwość uczestniczenia w rozgrywkach MZPN w barwach klubu Rapid-Bus? Przez rok grałem w sekcji piłki nożnej Akademii Medycznej w Warszawie na pozycjach: prawy lub lewy obrońca lub pomocnik. Obecnie nie jestem związany z żadnym klubem piłkarskim. Jeśli byłaby możliwość proszę bardzo o kontakt o ewentualnym miejscu gdzie mam się zgłosić i warunkach jakie muszę spełnić by grać w Państwa klubie piłkarskim.
Nie ma takiej możliwości, bowiem Rapid-Bus już nie istnieje.
W niedziele około godziny 13 wracałem z Warszawy autobusem Waszej linii (L-BUS: był on cały niebieski) i zostawiłem plecak. Jest on koloru czarnego z żółtymi wstawkami - BARDZO PROSZĘ o kontakt ze mną jak najszybciej (bo miedzy innymi nie mam w czym nosić książek do szkoły). Postaram się w miarę moich możliwości wynagrodzić Waszą uczciwość.
Nie prowadzimy biura rzeczy znalezionych.
Dlaczego po remoncie jedne autobusy mają czerwone paski nad drzwiami, a inne nie? Czy jest jakaś zasada?
Zakład Naprawy Autobusów wozom, które przechodziły ODB malował paski czerwone paski nad drzwiami. Był to swoisty znak rozpoznawczy. W 2001 roku zakończono wykonywanie odbudów, ale zaczęto malować paski na wozach serii 52, a póżniej także 63 jako upodobnienie do nowszych wozów z drzwiami dwupłatowymi. Kilka wozów przechodząc niedawno NB zgubiło za to swój pasek świadczący o remontowej przeszłości.
Jechałem do roboty pociągiem, ale nie osobowym, i widziałem na terenie zajezdni "Stalowa" przegubowca pomalowanego na biało z czerwonym pasem przez środek. Przecież takie autobusy skasowano już dawno temu.
Jest to autobus OSK o numerze 9002, który w 2002 roku w czasie naprawy w T-4 otrzymał malowanie historyczne, jako substytut po skasowanym wozie 9009. Niestety towarzyszyła temu zwykła procedura remontowa, przez co w kilku miejscach zatrcił swoją "ikarusowość".
Widziałem dziś biało-czerwonego przegubowego ikarusa o numerze '2092' z żółtym zderzakiem. Co to za cudo, przecież warszawskie autobusy są żółto-czerwone?
Żadne cudo, normalny autobus jak każdy inny. Z inicjatywy członka KMKM w czasie remontu pozostawiono stary schemat malowania (stosowany do 1993r) wraz z częściowo oryginalnym wystrojem wnętrza. Teoretycznie jest pojazdem historycznym, aczkolwiek nie chroni się przed nowościami serwowanymi przez MZA, jak choćby przeniesiony nr taborowy na szybę, naklejane reklamy itp.
Co to jest składak?
W terminologii autobusowej bynajmniej nie rower, a przegubowy ikarus zbudowany z ikarusa 260, w krórym ucięto tylny pomost (za II osią) tworzącego ciągnik oraz przyczepy od kasowanego prawdziwego ikarusa 280. Technika zwiększania podaży miejsc w solówkach stosowana była głównie przez T-4 w latach 1988-92. Pytanie powinno właściwie brzmieć "Co to był składak", bowiem w Warszawie nie ma już ani jednego z takich autobusów.
Dlaczego stare wagony, takie obłe, strasznie wyją jak jadą?
W wagonach 13N, bo o nich mowa, potocznie zwanych parówkami, zastosowano dwustopniową przekładnię przenoszącą napęd z silników na osie. Praca tego mechanizmu, szczególnie w czasie rozpędzania się i hamowania powoduje dużą emisję hałasu. W nowszych wagonach stosowana jest przekładnia jednostopniowa - pracująca znacznie ciszej.
Dlaczego w czasie jazdy parówką regularnie przygasa w niej wewnętrzne oświetlenie?
Układ oświetlenia wewnętrznego w tych wagonach zasilany jest prądem z sieci trakcyjnej (napięcie 600V). Naturalną koleją rzeczy jest więc gaśnięcie świateł, gdy przestaje doń dopływać prąd, a dzieje się tak w czasie przejazdu pod tzw. izolatorami sekcyjnymi czyli krótkimi odcinkami (bez napięcia) między sekcjami trakcji zasilanymi przez różne podstacje - następuje wtedy mignięcie świateł; w czasie przejazdów pod izolatorem najczęściej dochodzi do przepalania się żarówek - wystarczy, że przepali się jedna (są połaczone szeregowo i tworzą trzy pięciożarówkowe sekcje, z czego każda żarówka ma 127V) i cała sekcja jest ciemna.
Która zajezdnia jest najlepsza i dlaczego?
W obecnych realiach wolnorynkowych najlepszej zajezdni nie ma. A prowadzone przez malkontentów dyskusje o wyższości jednej nad drugą to temat zastępczy niczym słynna dyskusja o wyższości sedesów "z półeczką" nad tymi bez i odwrotnie.
Dlaczego tak źle pisze się o jelczach?
Dzieje się tak ze względu na kurczowe trzymanie się fabryki starej, tandetnej i nietrwałej konstrukcji jaką były jelcze PR110. Dzisiejsze "wynalazki" jak modele 120M czy M121 są w większym lub mniejszym stopniu spadkobiercami tamtej konstrukcji. Mimo wielu prac unowocześniających odbija się ona szerokim echem po tych jelczach.
C zy moga mi państwo odpowiedzieć w miarę możliwości jak najszybciej, czy w dniu jutrzejszym autobusy na trasie Warszawa-Kętrzyn, będą kursowały jak w dni powszednie? Czy tez zaistniały jakieś zmiany?
Po pierwsze dla nas nie istnieje słowo jaknajszybciej - wbrew pozorom oprócz Przegubowca mamy też normalne życie, które nie zawsze pozwala na udzielenie odpowiedzi na każde pytanie w ciągu urzędowych 30 dni. Po drugie nie jesteśmy informacją PKS - od tego jest mnóstwo innych stron, a najlepsza z nich to www.google.pl.
Chciałbym otrzymać zdjęcia wszystkich autobusów, tramwajów i metra na podany e-mail. Modele kartonowe też były by przydatne. Interesuję się miejską komunikacją zbiorową. Jest to powód mojej chęci.
My też.
Autobusy linii 151 jeżdżące na Gocław, a także innych linii są zbyt często w opłakanym stanie - głośne, bardzo zniszczone, zardzewiałe, z marnymi hamulcami - często potrzebna trzecia reka do trzymania się. Naprawdę wstyd. Zastanawiam sie za co ja płacę. Z okien autobusu na Majorce słychać śpiew ptaków. Kiedy nasze stołeczne autobusy będą do nich podobne?
Wtedy gdy na Gocławiu będziemy mieli klimat Balearów.
Chciałbym wam pomuc w prowadzeniu tej strony
Dziękujemy za pomoc. Wystarczy nam poprawiać swoje błędy.
Dlaczego na waszej stronie nie ma pokazanych zdjęć??!!Bo mnie to wnerwia!
Radzimy wziąć coś na uspokojenie a następnie udać się do okulisty.
Dlaczego nie mogę się dostać do Waszej galerii?
Odpowiedzi na to pytanie może być wiele - najczęstszym powodem są nieodpowiednie komentarze pod zdjęciami.
Słowniczek trudniejszych pojęć komunikacyjnych:
A
ajent - prywatny przewoźnik dysponujący własnym taborem, zapleczem technicznym i kierowcami, obsługujący wybrane linie na zlecenie ZTM; autobusy ajentów posiadają numery poprzedzone literą A;
akwarium - popularna nazwa wagonów 105N i pochodnych; wpłynęły nań takie cechy wagonu jak duża powierzchnia oszklona czy kanciaste pudło;
B
berlinka - określenie tzw. klasycznych wagonów typu K, które Warszawa zamówiła w liczbie 60 szt. przed wybuchem II Wojny Światowej, a ich produkcja skończyła się już w jej trakcie; wagony zostały wywiezione do Berlina, gdzie kursowały do 1945, a następnie zostały rewindykowane do Warszawy (tylko 51 szt.); kursowały do 1975 roku; kilka z tych wagonów zostało zachowane jako historyczne, kilkanaście jeszcze jeździ mniej lub bardziej przerobione jako techniczne;
bocian - popularne określenie wersji rozwojowych tramwajów 105N najczęściej stosowane w odniesieniu do wagonów 105Nf i Nm, ale bociany to także inne wagony posiadające pulpit zintegrowany (produkcji Elmoru) a więc 105Ng, 105N1k i 105N2k; motorniczy aby obsługiwać pedały wykonuje ruchy przypominające nieco brodzącego bociana - naciskanie od góry;
Bode - niemiecki producent napędów drzwiowych montowanych w przejściowej wersji wagonów 105 (105Nb) oraz 112N; charakteryzowały się odrębnymi silniczkami dla każdej połówki drzwi; napędy cechowały się wysoką awaryjnością i wszystkie z nich, poza dwoma wagonami (1381 i 3001) wymieniono; Bode produkuje również płaty drzwiowe dla autobusów - do spotkania w MANach, części neoplanów czy solarisów ajencyjnych; drzwi w wagonach metra Metropolis to również produkt tej firmy;
bus-pas - wydzielony i oznakowany fragment jezdni służący wyłącznie dla ruchu pojazdów jeżdżących zarobkowo (świadczących przewozy ludności), a więc autobusów miejskich, prywatnych i taksówek; w Warszawie w wielkich bólach udało się wytyczyć jedynie kilka bus-pasów m.in. na ul. Sobieskiego, na wiadukcie mostu Poniatowskiego, przed placem Zawiszy; choć przydałyby się na większości ulic w centrum to nikt nie ma odwagi ich wytyczyć;
brygada - najprościej ujmując: pojazd + kierowca; pojazd oznakowany zestawem dekoracji i numerem brygady, obsługujący linię według ustalonego rozkładu jazdy; w zależności od cyklu pracy kierowcy brygady dzielą się na jedno-, dwu- a nawet trzyzmianowe; w zależności od czasu kursowania brygady dzielą się na:
- całodzienne (tzw. całki) - kursujące przez cały dzień od 5 do 23, oznaczone pojedynczymi liczbami od 1 wzwyż;
- dodatki - kursujące w godzinach szczytu porannego (A) lub popołudniowego (B), a najczęściej w obydwu, oznaczone cyfrą poprzedzoną zerem (np. 06, 030 itp.); dodatek jest obsługiwany przez jednego kierowcę, przy czym ten sam kierowca nie musi jeździć rano i po południu na tej samej linii;
- maratony - kursujące w godzinach 7-15 pozwalają zwiększyć częstotliwość w międzyszczycie, oznaczone numerem z zakresu dodatków poprzedzonym zamiast zerem literką M; kilka linii posiada także maratony w rozkładzie świątecznym;
- BWL czyli brygady wieloliniowe, kursujące jednego dnia na dwóch liniach, oznaczone numeracją powyżej 51 (np. 63, 059 itp.).
W zależności od rodzaju pojazdu przewidzianego dla danego zadania brygady dzielą się na: pojedyncze, przegubowe, pojedyncze niskopodłogowe i przegubowe niskopodłogowe; planową kombinację poszczególnych typów brygad dla danej linii i danego zakładu określa maksimum;
C
CR (Centrala Ruchu) - centrum dowodzenia; nadzoruje prawidłowe wykonywanie zadań, przyjmuje zgłoszenia o wszelkich nieprawidłowościach, zatrzymaniach itp. - reaguje wysyłając odpowiednie jednostki (np. Nadzór Ruchu) lub powiadamia inne służby; przwoźnicy posiadają odrębne centrale;
CWS (T-4) - d. Centralne Zakłady Samochodowe, obecnie ZNA - Zakład Naprawy Autobusów - warsztaty naprawcze autobusów MZA; jeszcze kilka lat temu wykonujące po 170 napraw głównych rocznie, obecnie już tylko wegetują dla dobra resztek zatrudnionej tam załogi;
D
dechy - tablice czołowe i boczne z numerem linii oraz trasą - dawniej malowane na pilśniowych tablicach, ob. najczęściej wyklejane na tablicach z tworzywa (w tramwajach na blasze);
dekoracje - całość oznakowania liniowego autobusu lub tramwaju; najczęściej są to dechy albo wyświetlacze;
dozy - gniazda sterowania ukrotnionego, gniazda WS - umieszczone na przednich i tylnych ścianach wagonów służą do połączenia układów elektrycznych wagonów tworzących skład, obecnie dąży się do stosowania gniazd zintegrowanych - wszystkie elementy są łączone przez jedno gniazdo;
dyspozycja - wynajem autobusu do dyspozycji podmiotów prywatnych lub publicznych wg określonych stawek celem realizacji okazjonalnych (nieregularnych) przejazdów;
dżojstik - zadajnik jazdy w formie dżojstika zastępujący pedały jazdy i hamulca zamontowany w nowszych wagonach (bulwy, niskopodłogowe, typ 105Nz oraz modernizacjach);
E
ekspedycja - pawilon znajdujący się na terenie większych pętli. Miejsce pracy ekspedytora, który stempluje karty drogowe oraz kontroluje wykonywanie zadań przewozowych (punktualne odjazdy). W ekspedycji jest również miejsce, gdzie prowadzący pojazdy mogą odpocząć, czy załatwić potrzeby fizjologiczne;
extrówka (extra) - nocna linia służbowa dla pracowników MZA i TW; extrówki mają ustalone trasy i numery umieszczane na przednich tablicach; niektóre linie wyjeżdżają daleko poza Warszawę, np. do Mińska Mazowieckiego albo Góry Kalwarii; obsługę extrówek powierza się autobusom solowym;
F
film - "wstęgowy nośnik informacji" czyli przewijana płachta materiału z wymalowanymi numerami linii; pradawna, ale bardzo skuteczna forma zewnętrznej informacji pasażerskiej; obecnie stosowana jedynie w już części Jelczy 120M, w tym grodziskich, jednym Ikarusie 411, jednym gniocie (4550) i w Jelczu M181MB;
pojęcia "film" używa się również dla określenia wielkości skrzynki filmu w wagonach 13N - mały, średni i duży film; obecnie wszystkie "trzynastki", z wyjątkiem kilku drugich wagonów, posiadają fimy duże;
G
gniot - określenie niskowejściowego jelcza model M121M; etymologia wiąże się z nieudaną próbą adaptacji starej konstrukcji z lat 70-tych (PR110) do warunków lat 90-tych - wymagania niskiej podłogi, mówi się, że ludzie się w nim gniotą a nie podróżują;
gołębnik - potoczne określenie wyłącznika szybkiego - niedużej skrzynki na dachu niektórych wagonów;
gumki - potocznie o gumowych nakładkach na przedni zderzak Ikarusów serii 200; pełnią funkcje: zabezpieczającą zderzak w przypadku uderzeń przy małych prędkościach, ochronną - są zaślepkami uchwytów holowniczych oraz pomocniczą - ułatwiają "stanie na zderzaku" w celu np. wycierania szyby;
I
IFE - producent napędów drzwiowych montowanych seryjnie w nowszych wagonach typu 105 (późniejszych od wersji 105Nb) oraz 116N..; w wagonach z drzwiami odskokowymi, z wyjątkiem 112N, także płatów tych drzwi); napędy IFE zamontowano również w części starszych wagonów w czasie przeprowadzanych NG (oprócz tego stosowano bardzo podobne napędy firmy IGE); wszystkie wagony które otrzymały nowe napędy jednocześnie wyposażono w funkcję otwierania drzwi przez pasażera (guziczki);
K
korale - graficzna forma prezentacji przystanków i trasy danej linii znajdująca się na wewnętrznej stronie tablic bocznych;
KMKM - Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej;
kraniec (przystanek krańcowy) - w oficjalnej terminologii ZTM początkowy lub końcowy przystanek danej linii, wykorzystywany przeważnie dla kilkuminutowego tzw. postoju wyrównawczego;
kwadrat - klucz nasadowy do otwierania 'zamków' np. klap, skrzynek...; także określenie Jelcza 120M - egzemplarze z lat 1992-1994 (serie 42xx-44xx); również spotykane dla określenia dechy czołowej;
M
maksimum - plan określający ilości poszczególnych rodzajów brygad na określonych liniach z podziałem na zajezdnie;
modernizacja - termin obecnie najczęściej stosowany dla określenia wagonów, które przeszły w czasie remontu w ZNT gruntowne zmiany w wyposażeniu - układ rozruchu itp. oraz wyglądzie (więcej);
międzyszczyt - okres pomiędzy godzinami szczytu, czyli w godzinach 8-14;
Mesit - czeska firma produkująca m.in. tachografy tramwajowe (rejestrujące rożne parametry pracy wagonu, a przez to pracę motorniczego), stacyjki elektroniczne (identyfikujące motorniczych) oraz system sterowania z wnętrza wagonu położeniem zwrotnic;
N
naprawy zakładowe - często mylone z NC lub NB; naprawa o zróżnicowanym zakresie, niekiedy bardzo dużym obejmującym najczęściej blacharkę z powłoką lakierniczą, wewnętrzne obicia ścian, wymianę foteli, a także drobne naprawy powypadkowe;
NB (naprawa bieżąca) - nadplanowy remont autobusu z różnym poziomem zakresu prac naprawczych; obejmuje wymianę najbardziej zużytych komponentów pojazdu bez ingerencji w pozostałe; dodatkowo wymieniana jest większość poszycia (blacharka), wewnętrzne obicia, wykładziny, montowane są blachy na stopniach itp;
NC (naprawa całopojazdowa) - pierwszy generalny remont jaki przechodzą autobusy, obecnie po 8-10 latach eksploatacji; autobus w procesie NC jest kompletnie demontowany, konstrukcja jest konserwowana i uzupełniana, po czym składa się go od nowa, teoretycznie zastępując zużyte części nowymi, w praktyce - zastępując zużyte części częściami pomalowanymi; NC trwa od 10 do 15 tygodni;
NG (naprawa główna) - remont kapitalny pojazdu; w zależności od takich elementów jak ilość przejechanych kilometrów, wiek, stopień zużycia konstrukcji i podzespołów stosuje się różny zakres prac. W autobusach stosuje się określenia NB, NC, ODB; w tramwajach remonty dzieli się na NG I i NG II ( zakres prac);
N (eNka) - wagony produkowane w Chorzowie i dostarczane do Warszawy od 1949 roku, powstały w oparciu o wzór niemieckiego KSW, posiadały również wariant doczepny; w latach 1964-1969 przekazywane do innych miast a zastępowane wagonami szybkobieżnymi 13N, 10 wagonów silnikowych i 10 doczep zostało przebudowanych w Warsztatach MZK na przegubowe (PN); w latach 90-tych sprowadzono z powrotem kilka szt. tych wagonów (nie wszystkie jeździły po Warszawie wcześniej), które okazyjnie jeżdżą dziś jako historyczne lub zostały przebudowane na robocze;
NR (Nadzór Ruchu) - każdy przewoźnik posiada własny NR; wzywany najczęściej do kolizji z udziałem konkretnych pojazdów, zatrzymań ruchu lub innych nieprawidłowości - w takich sytuacjach kieruje ruchem pojazdów; NR kontroluje również pracę podległych danej firmie kierowców/motorniczych (np. sprawdzanie umundurowania, posiadania biletów, realizacji zadań itp.); osobny NR posiada ZTM - kontroluje on przede wszystkim wykonywanie przewozów (zgodność z rozkładami)...;
O
ODB - odbudowa, czyli kolejne NC autobusów; ma za zadanie przedłużyć życie taborowi o następne 5 lat (w praktyce dużo więcej); odbudowy wykonywano w latach 1993-1994 w słupskiej Kapenie, a od 1995 do 2001 w Warszawie; zakres prac był podobny do NC, lecz obejmował także wymianę całej kratownicy (czyli podwozia) oraz malowanie czerwonego paska nad drzwiami; niektóre wozy przeszły nawet dwie odbudowy;
OC (obsługa codzienna) - codzienny rytuał po zjeździe do zajezdni: podstemplowanie karty drogowej, zatankowanie wozu, przejazd przez myjkę, szybki przegląd techniczny podwozia na kanale i zaparkowanie pojazdu na swoim miejscu; ( OC w tramwajach);
odkurzacz - potoczne określenie przegubowego jelcza przywędrowało do Warszawy z Łodzi, gdzie jelcze z silnikiem mercedesa wydają dźwięki podobne do zasysającego odkurzacza; określenie znajduje także odbicie w kształcie pojazdu przypominającym popularny w PRL-u odkurzacz Zelmer;
ogórek - popularne określenie jelczy MEXów 272 produkowanych w Jelczu w oparciu o licencję czeskiej Skody RTO706, na taką nazwę wpłynęły obłe kształty konstrukcji, ogórki kursowały po Warszawie 20 lat, a najsilniej reprezentowane były do połowy lat 70-tych, kiedy zaczęły ustępować jelczom produkowanym na licencji francuskiego Berlieta; od kilku lat czynione są starania, aby wyremontować podwozie i tym samym wporwadzić do ruchu (np. na linii turystycznej) sprowadzonego do Warszawy w 2000 roku ogórka miejskiego, który na razie rdzewieje w muzeum w Norblinie;
OT (obsługa techniczna) - dokładniejszy przegląd techniczny pojazdu przypadający co określoną liczbę przejechanych kilometrów; ze względu na zakres prac wyróżniane są OT-1 i OT-2; ( OT w tramwajach);
OSK (Ośrodek Szkolenia Kierowców, ul. Stalowa 77) - komórka MZA prowadząca szkolenia na prawo jazdy kategorii D; tam należy się udać w przypadku chęci zostania kierowcą autobusu; ale uwaga! - Ośrodek jedynie szkoli przyszłych kierowców; o zatrudnienie w MZA należy zatroszczyć się we własnym zakresie odwiedzając dział kadr w wybranej zajezdni; przy obecnych brakach kadrowych absolwenci kursów w OSK są rozchwytywani jak świeże bułeczki;
OTK-1, OTK-2 - wzorowane na pantografach Stemmanna pantografy krajowej produkcji: OTK-1 - pantograf pełny, OTK-2 - połówkowy;
P
pantograf - odbierak, urządzenie na dachu wagonu służące do kontaktu z przewodem jezdnym - pobiera prąd z sieci trakcyjnej, przymocowany do ramy (podstawy) spoczywającej na 4 izolatorach; może występować jako pantograf pełny (<>) lub połówkowy - z tzw. pojedynczym ramieniem (<), czyli stanowiący niejako połowę zwykłego (pełnego) pantografu;
za bezpośredni kontakt z przwodem jezdnym odpowiada część pantografu - ślizgacz z grafitowymi nakładkami;
parówka - potoczne określenie wagonów 13N ze względu na kształt pudła;
patron - kierowca lub motorniczy świeżo po ukończeniu kursu i przyjęciu do pracy w charakterze przez określony czas jeździ pod nadzorem kierowcy/motorniczego z odpowiednim stażem tzw. patrona;
pętla - obiekt drogowy służący do zmiany kierunku autobusu; pętle możemy podzielić na trzy typy: pętle wielostanowiskowe (terminale), pętle klasyczne (tzw. łezki) i pętle uliczne (kryteria), gdzie zmiana kierunku odbywa się przy użyciu sieci ulic; w potocznej mowie pętlą nazywa się kraniec;
piesek - mały wózeczek, który można podłożyć pod koła jednej osi wagonu lub pod kloc hamulca szynowego, gdy zablokowane są obie osie wózka, co umożliwia doprowadzenie uszkodzonego wagonu do zajezdni;
podcięcie - wykolejenie tramwaju przejeżdżającego przez iglicę zwrotnicy przez jadący za nim następny skład, jeśli ten przejeżdżając przez sanki dokona zmiany położenia zwrotnicy;
półkurs - przejazd pojazdu z krańca początkowego do końcowego (z pętli A do pętli B);
przebieranie się - zmiana dekoracji liniowej w sytuacjach gdy pojazd zmienia linię, na której kursuje;
Przejazd Techniczny - przejazd pojazdu bez pasażerów (na pusto) - najczęściej z PT mamy do czynienia w zjazdach awaryjnych, wyjazdach autobusu na podmianę itp.; osobną formą przejazdu technicznego jest PTR - Przejazd Techniczny Rozkładowy - tu przejazd konkretnego odcinka bez pasażerów jest regulowany rozkładem jazdy (służbowym), najczęściej przy zmianie linii na której autobus kursuje (BWL-ka), dawniej także jako PTR wykonywane były półkursy niektórych linii;
przetwornica - urządzenie tramwaju zamieniające prąd stały z sieci trakcyjnej o napięciu 600V na prąd, również stały, o dowolnym napięciu np. 40V w wagonach 13N i 105N.., czy 24V i 380V w 116N..; zasila różne układy wagonu; starsze przetwornice - wirujące emitują hałas, a konkretnie 2 silniki połączone w układ, nowsze, tzw. statyczne, pracują niemalże bezgłośnie i są skomplikowanym układem elektronicznym;
pudło - krótko mówiąc nadwozie wagonu tramwajowego - podstawowy element konstrukcji tramwaju;
R
rezerwa - część taboru stojącego na zajezdniach przygotowana do natychmiastowego wyjazdu i podmiany wozu, który uległ awarii lub z innych względów nie może dalej wykonywać przewozów, zajezdnia musi utworzyć rezerwy dla każdego typu brygady w zależności od rodzaju pojazdów. Czasem zbyt mała liczba sprawnych wozów powoduje wyjazd innego, niż przewidzianego w maximum pojazdu, najczęściej przegubowca zamiast solówki;
rezerwa dla prowadzących pojazdy oznacza określony czas pracy wykazany w grafiku, spędzany w zajezdni - prowadzący pojazd jest w gotowości do wyjazdu na wskazaną trasę; w Warszawie nie ma rezerw czynnych na mieście;
S
sanki - umieszczony na sieci trakcyjnej w odpowiedniej odległości przed zwrotnicą obwód przypominający sanki, służy do sterowania położeniem zwrotnic prądowych; motorniczy przejeżdżając "z prądem" powoduje zamknięcie pantografem obwodu i ustwienie zwrotnicy do jazdy w prawo na zwrotnicy, jadąc "bez prądu" czy z tzw. wybiegu - jazda w lewo na zwrotnicy;
sektor - wyznaczone i oznakowane miejsce na placu postojowym (wyjątkowo w hali) zajezdni, najczęściej dla kilkunastu pojazdów, każdy autobus, kiedy nie kursuje na liniach lub nie przechodzi napraw, powinien parkować w swoim sektorze. Ułatwia to odnalezienie autobusu przez kierowców, którzy wyjeżdżają na trasy. Sektory oznaczane są literami alfabetu, wyjątkowo na zajezdni "Stalowa" kolejnymi liczbami;
sprzęg - fizyczne połącznie wagonów tworzących skład; obecnie jako skrajne sprzęgi, ze względów bezpieczeństwa, stosuje się sprzęgi łamane;
szczyt - okres dnia roboczego cechujący się największymi potokami pasażerskimi; przypada na godziny 6-8 rano i 14-18 po południu;
Stemmann - producent pantografów m.in. połówkowych oryginalnie montowanych w wagonach 116Na/1 czy 105N2k/2000 oraz ściągaczy elektromechanicznych do tych i innych (OTK-1 i 2) pantografów; dawniej oryginalne Stemmanny montowano fabrycznie w wagonach 13N, później już tylko ich odpowiedniki;
Ś
świetlik - kaseta nad przednią szybą, w której zamontowany jest film lub wyświetlacz informujący o numerze linii;
święto - termin określający organizację komunikacji w niedziele, również soboty, jeżeli nie ma wyznaczonej odrębnej organizacji dla tego dnia, oraz we wszystkie dni ustawowo wolne - święta państwowe czy kościelne;
T
Tadiran - izraelska firma, która dostarczyła TW systemy łączności wyposażone w satelitarne namierzanie położenia wagonu oraz kontrolujące punktualność, "tadirany" umożliwiają kontakt z CR w kilku trybach (rozmowa, praca, awaria, alarm);
trolejbus - pośredni rodzaj pojazdu pomiędzy tramwajem a autobusem czyli autobus napędzany silnikiem elektrycznym zasilanym z sieci napowietrznej; w Warszawie spotykany w latach 1946-1973 i 1983-1995;
trójkąt - sposób zawracania pojazdów wymagający pokonania pewnego odcinka na biegu wstecznym - tor pojazdu kreśli wtedy trójkąt, trójkąt może być wykonany przez wjazd lub wyjazd z "bocznej uliczki" tyłem;
trumna - obudowa maszyn drzwiowych w autobusach miejskich marki Ikarus; jeśli biała to unikat;
V
Voith - jeden z dwóch producentów automatycznych skrzyń biegów w warszawskich autobusach;
W
wtyczka - brygada nie wykazana w rozkładzie; ZTM w umowach długoterminowych z przewoźnikami określa stałą ilość wozów w ruchu, lecz w procesie nieustannych zmian sieci komunikacyjnej zawsze pozostaje niewielka liczba brygad nie mająca aktualnie zatrudnienia w rozkładzie jazdy; takie rezerwy nie stoją jednak w zajezdniach (tam stoją inne), lecz wykonują normalne przewozy na różnych liniach "wetknięte" pomiędzy planowe kursy, najczęściej w kulminacyjnym momencie szczytu komunikacyjnego; wtyczka oznaczona jest numerem kolejnym, jeszcze za zakresem dodatków dla danej linii, poprzedzonym literą C dla wtyczek całodziennych lub D dla dodatków;
wiele wyjazdów i zjazdów do zajezdni odbywa się po innej linii w formie wtyczki - taka brygada oznaczona jest wówczas jako Dxy, przy czym y najczęściej jest zgodny z cyfrą jedności właściwej brygady, a x jest uzależniony głównie od cyfry dziesiątek właściwej brygady (np. brygada 3 linii X zjeżdża jako brygada D23 linii Y, a brygada 011 linii X zjeżdża jako D31);
w czasie zasileń przedświątecznych wtyczki maratonowe są numerowane od 031 wzwyż;
wyłącznik szybki - urządzenie, które bynajmniej nie wyłącza którejś z szybek, tylko zabezpiecza układ elektryczny tramwaju przed konsekwencjami zwarcia - szybko wyłącza powstały zbyt duży prąd; wyłączniki są monowane na dachach wagonów, obecnie na wysokości pierwszego okna po prawej stronie, w czasie NG; istnieje kilka ich typów ( więcej);
wyświetlacz - elektroniczna tablica informacyjna składająca się z pikseli bądź diód świecących; obecnie stosuje się dwa podstawowe rodzaje wyświetlaczy: pikselowe (podświetlane rzędem białych diód, świetówką, bądź każdy płatek oświetlany jest własną diodą) i diodowe (świecące światłem własnym); obecnie w Warszawie można spotkać systemy informacyjne firm: Buse - w tramwajach, Fok-Gyem - ikarusy serii 41x, Emtal (matryce szwedzkiej firmy Mobitec) - tylko wozy firmy Connex, Pixel - do niedawna dominujący w neoplanach i nowszych jelczach, teraz praktycznie j.w. oraz R&G (niestety);
Z
zajezdnia (zakład) - obiekt zamknięty służący do garażowania taboru i jego bieżącej obsługi technicznej; absolutnie nie mylić z pętlą, bo wychodzi się na wieśniaka;
ZET (Zakład Ekspolatacji Tramwajów) - po prostu zajezdnia tramwajowa;
ZF - Zahnradfabrik - producent większości automatycznych skrzyń biegów w warszawskich autobusach; starsze ikarusy wyposażone są w mechaniczne przekładnie ZF; inne spotykane w autobusach komponenty firmy ZF to osie i układy kierownicze;
ZNA - Zakład Naprawy Autobusów CWS;
ZNT - Zakład Naprawy Tramwajów, czyli T-3 - zakład zajmujący się analogiczną "twórczością" co CWS, czasem wykonujący porządną 'robotę' w postaci modernizacji;
zwrotnica - element układu torowego pozwalający zmienić tor (kierunek jazdy) po którym porusza się tramwaj, o kierunku ruchu decyduje położenie zwrotnicy, o położeniu zwrotnicy decyduje motorniczy w zależności od typu tejże:
w sposób radiowy pokrętłem na pulpicie dla zwrotnic sterowanych tą drogą,
rzadziej już - w przypadku zwrotnic prądowych - przejeżdżając w określony sposób przez sanki; ten typ sterowania naraża na wykolejenia przez tzw. podcięcie;
ręcznie zwrotnikiem - zwrotnice bez sterowania lub powyższe, gdy zawiedzie sterowanie;
zwrotnik (kij, wajcha) - specjalny pręt z uchwytem i spłaszczoną końcówką służący do ręcznej zmiany położenia zwrotnicy;
Ż
żaba - najbardziej zmodernizowany skład 13N - drugi wagon przebudowany na doczepę czynną - bez kabiny motorniczego, pierwszy dostał nowy pulpit czy dwa światła przednie, a oba wyposażono m.in. w drzwi odskokowe i układ elektryczny zbliżony do typu 105N, ( więcej);
również węzeł na skrzyżowaniu ulic Odrowąża, św. Wincentego i 11 Listopada.
Najczęściej spotykane określenia poszczególnych typów pojazdów:
| 13N | parówa (skład 821+ 818 = żaba), wagon z czubem |
| 105N | akwarium, kaplica, trumna |
| 105N2k | tyrystor |
| 105N2k/2000 | bulwa, delfin |
| 112N | batyskaf, balia, brzydkie kaczątko |
| 116N | czołg, U-boot, dyliżans, kłapouch (3002, 3003 = łabądek, kaczor) |
| 120N | pesa, sepsa |
| 123N | cegiełka, efpees, hipolit, |
| Ikarus 280 | przegub, ikar, hungar, hebel (z manualną skrzynią = lewar) |
| Ikarus 260 | solówka |
| Jelcz M11 | jelczarus, mix, mig |
| Jelcz 120MM | kwadrat, karton (Jelcz z PKS Grodzisk = pyrkawka) |
| Jelcz 180M/B10M | volviak |
| Jelcz M121M | gniot (4550 = Biała Dama), trabant, mydelniczka |
| Jelcz M181M | odkurzacz (7690 = mercynka, mercedes), grzechotnik |
| Ikarus 405 | knypek |
| Ikarus 435 | pchacz (7272 = killer) |
| DAB LS575 | jaszczurka, schoolbus |
| Neoplan N4020 | sztywniak, deskorolka, nerwoplan (6455 = dziadek) |
| Solaris U15 | sztywniak, deskorolka, solniczka, solarium, solarka |
| Solaris U18 | wielbłąd |
| Solaris Urbinetto | urbinetka, pszczółka |
| metro serii 81 | rusek |
| Metropolis | alstom, hiszpan |
| pociąg SKM | kaczokolejka, feniks z popiołów, żaba w czepku |
Najczęściej spotykane określenia pojazdów z poszczególnych zajezdni:
| R-3 Mokotów | Gołkowiak |
| R-4 Żoliborz | Pingwin |
| R-11 Kleszczowa | Kleszcz |
| PKS Grodzisk | Grodzio |
| R-7 Woronicza | Ślimak |
| Connex | Konio, Condonex |
| Mobilis | Mobi, Mobi-Lisek |
| ITS | Michaś, Adam |
Częściej i rzadziej spotykane określenia linii ZTM:
| 22 | Łabędzie |
| 25 | Ćwiartka |
| 111 | Pałki |
| 116 122 195 |
Żoliborska Święta Trójca |
| 121 | Nasze zero albo Złota Strzała Żoliborza |
| 122 | Dwójki |
| 124 | Psy |
| 125 | Jedna ósma |
| 127 | Emka |
| 155 | Piątki |
| 169 | Dziewiona |
| 175 | Samoloty |
| 188 | Ósemki albo Bałwanki |
| 189 | Mediolan |
| 191 | Warchoły |
| 517 | Siedemnastka |
| 520 | Jotka |
| 522 | Betka |
| E-1 | Erazm |
| E-2 | Edward |
